علي بن زيد البيهقي

مقدمه 66

معارج نهج البلاغة

و أربعين و ابن شهر آشوب و حر عاملي در امل الامل در بارهء أو دارند آورده است و روى همرفته أو در تشيع بيهقى يقين ندارد و در اين باره « كما يظهر في بعض المواضع » مىگويد . نورى در مستدرك ( 3 : 492 ) و عاملي در أعيان الشيعة ( 41 : 258 و 260 ) و تهرانى در اعلام الشيعة ( 6 : 190 ) گويا به پيروى از افندى أو را شيعى دانسته‌اند . نيز بنگريد به تعليقات ( نقض 1 : 556 - 563 ) . خوانسارى در روضات الجنات ( ص 70 ) سرگذشت بيهقى را از الوافى بالوفيات صفدى گرفته و أو را از دانشمندان « آنان » ميداند و ما ناوى را سنى مىپندارد . افسوس كه اين بخش از الوافى صفدى هنوز گويا به چاپ نرسيده است تا ديده شود كه در بارهء بيهقى چه مىگويد . محمد قزوينى در سرگذشت أو به آيين أو اشارتى نكرده است . ولى بهمنيار ( ص 194 تاريخ بيهق ) أو را به گواهى نگارشهايش سنى مىخواند . كرد على هم در ديباچهء تتمة صوان الحكمة هم أو را بگواهى استادان وى « سنى جماعى » ميداند . سبك و روش أو در تاريخ بيهق در سرگذشتها و روايتها نشانهء شيعى ندارد ، بلكه در بارهء أبو حنيفه در چند جا « امام أبو حنيفه » مىنويسد و از أو حديث روايت مىكند ( چ 2 : 78 و 252 و 467 و 472 ) . اگر چه أو در تاريخ بيهق ساختهء 563 ( چ 2 : 2 ) پس از درود بر پيامبر « آل و أولاد أو پاكان و گزيدگان » مىآورد و در جوامع احكام النجوم ( 489 دانشگاه ) پس از آن « و آله الأخيار » مىنويسد و در لباب الانساب ساختهء 558 پس از آن « على آله . . . و أهل بيته . . . » مىگويد و بوى تشيع از آن مىآيد . ولى در تتمة صوان الحكمة ساختهء ميان 553 و 565 « على أصحابه و خلفائه الراشدين من بعده » مىنويسد . شگفت اينجا است كه أو در معارج نهج البلاغة كه جاى آشكار ساختن آيين شيعى است اين سخن را پس از درود بر پيامبر بر زبان مىآورد : « و على أصحابه الصديق و الفاروق و ذي النورين و المرتضى تحيات . . . » و چنين سخنى جز از يك حنفى يا شافعى برنمىخيزد . أو در اينجا و در تاريخ بيهق خود را از دودمان خزيمة بن ثابت ذو الشهادتين از ياران پيامبر ميداند و خود را از خاندان عرب مىپندارد . آن هم اگر نسبت ولائى فراموش شده اى نباشد كه در جاهاى ديگر نيز مىبينيم ( اعلام الشيعة 6 : 327 ) . رازى در نقض ( چ 2 : 202 ) سبزوار را از شهرهاى شيعى بشمار مىآورد چنان كه قاضى نور اللَّه شوشترى هم در مجالس المؤمنين چنين مىگويد . ولى نديده‌ام كه أو از خود بيهقى يادى كرده باشد يا من نيافته‌ام . مگر اين كه بيهقى در تاريخ بيهق ( چ 2 : 471 ) مىنويسد كه در سال 464 در آن شهر مسجدى براى پيروان أبو حنيفه ساخته‌اند كه نشانه و شعار آنها را داشته است .